یاشاسین آنا وطنیم
صمد وکیل اوف متخلص به وورغون؛ یکی از پیشگامان و پرچمداران شعر معاصر و نیز از افتخارات آذربایجان می باشد که در سال 1285 شمسی در روستای صلاحلی از توابع شهر قازاخ؛ جمهوری آذربایجان چشم به جهان گشود. وی ایام طفولیت را در دامنه های سر سبز مشرف بر کرانه ی مصفای رود کر که روزگاری شاهد قهرمانی ها و از خود گذشتکی های نیاکانش؛ جهت حراست از مرز بوم خود بوده سپری کرد. اولین شعر صمد وورغون که در هجده سالگی سروده شد دیری نپائید که محبوبیت خاصی در میان شعرا و ادبا و شعر دوستان کسب کرد و به دنبال همین افتخار مجموعه اشعارش به حلیه ی طبع آراسته شد و چندی نگذشت که نسخه هایش دست به دست گشته و در کمترین زمان نایاب گردید. وورغون این شاعر غنایی آذربایجان از معدود شاعرانی بود که وطن و خلق خود را حقیقی و صمیمی دوست می داشت و در عین حال یکی از انقلابی ترین شعرای معاصر بود که بیشتر اشعارش ورد زبان خاص و عام بوده و پاره ای از شعرهایش به مثل ها و ترانه ها و گنجینه پربار و عظیم فولکلور راه یافته که نمونه های بارزی از آنها را شاهدیم. اگر هر شاعری از خود طرز سبکی به یادگار می گذارد و همچنین طرز سخنی دارد می بینیم طرز سخن وورغون مخصوص خود اوست. چرا که اکثر شعرا که به استقبال شعرهایش رفته اند با شکست مواجه شده اند و به جایگاه شعری او نتوانسته اند راه یابند چرا که او جایگاه ویژه ای داشت و هم طراز شعرا و نویسندگان بزرگ آذربایجان به سان جعفر جبارلی؛ حسین جاوید؛ محمد سعید اردوبادی؛ میکائیل مشفق؛ عبدالله شایق؛ سلیمان رستم و علی آقا واحد بود. صمد وورغون علاوه بر پیشه ی شاعری؛ نمایشنامه و درام نویس بزرگی بود که در تاریخ تئاتر آذربایجان نقش به سزائی را داراست. از معروف ترین نمایشنامه های به اجرا در آمده اش می توان "واقف" را نام بردکه در سال 1937 به روی صحنه رفت و شرح حماسه های شاعر بلند آوازه آذربایجان یعنی ملاپناه واقف در مقابل خون خواری چون آقا محمد خان قاجار بود؛ پس از آن "خانلار"؛ "فرهاد و شیرین"؛ انسالن و ده ها منظومه جاودان دیگر. وورغون در ترجمه آثار دیگران به زبان ترکی فعالیتی چشمگیر داشت. چنانکه لیلی و مجنون حکیم نظامی گنجوی را به طرز زیبائی ترجمه کرده یا فنر و اولوم(فانوس و مرگ) اثر ماکسیم گورکی ادیب برجسته روسی یا یئوکئنا اونیکین اثر الکساندر پوشکین و نیز قسمتی از منظومه روستا وئلی با نام پلنگ دریسی گئیمیش پهلوان (پهلوانی که پوست پلنگ پوشیده بود) که هر کدام در نوع خود بی نظیر می باشند. او بارها از سوی شخصیت های بین المللی مورد تجلیل قرار گرفته که در این میان ادیب بزرگ و برجسته فرانسوی لوئی آراگون در موردش چنین گفته... وورغون از افتخارات ادبیات است. منه بئله سویله دیلر(به من چنین گفتند) یکی از منظومه های او است که در جنگ وطن جبهه از زبان یک سرباز آذربایجانی که در واپسین لحظات زندگی بود الهام گرفته و نوشته شده است که در نوع خود کم نظیر است... اشعار وورغون چنان قلب ها را تسخیر کرده بود که هر زمان و هر جا ورد زبان مردم بود. مثلا می گوید... سربازی مجروح شده در نبرد با دشمن در واپسین لحظات حیات به دکتر معالج خود چنین می گوید آقای دکتر به زنده ماندنم امیدوار نیستم؛ می دانم که خواهم مرد؛ ولی تقاضا می کنم لحظه ای اجازه دهید تا شعری از شاعر دلخواهم صمد وورغون را برایتان بخوانم و سپس اشعار زیر را زمزمه می کند: ائل بیلیر کی سن منیم سن یوردوم یووام مسکنیم سن آنا دوغما وطنیم سن آیریلار می کونول جاندان؟ آذربایجان- آذربایجان پس از اتمام شعر فوق چشمان کبود خود را بر روی هم می نهد و دکتر معالج خود را در ماتم می گذارد. شعرهای صمد وورغون به چندین زبان زنده دنیا ترجمه شده و با استقبال شعر دوستان مواجه گردیده است. با آن که شهرت و آوازه شاعر در سنین جوانی مرزها را در هم شکسته و شهره آفاق گشته بود. سید ابوالقاسم نباتی ۱۹ اینجی عصرین آذربایجان ادبیاتی نین گؤرکملی سیمالارینداندیر. اونون نباتی، خانچوبانی، مجنونشاه و باشقا تخلص لرله یازدیغی اثرلر هله اؤز ساغلیغیندا الدن اله گزیر، ائلدن ائله یاییلیردی. شاعرین بیر چوخ شعرلری آذربایجان سرحدلرینی آشیب، تورکیه، اورتا آسیا اؤلکه لرینهده گئدیب چاتمیشدیر. اونون اصیل تخلصی «نباتی»دیر اوبیریلر ایسه خلق طرفیندن وئریلن آیامالاردیر. بودا اونون ایشی، مسلکی و شیدالیغی ایله علاقهدار دیر. او گنجلیک ایللرینده ائلین چوبانی اولموشدور. اونا گورهده ائلده «خانچونانی» آیاماسیله تانینمشدیر. او عین زماندا «گوران» صوفی فرقه سینه داخیل اولوب بَرک آیاقلی، محکم عقیدهلی پیرینه مسلکینه صادق، واله، شیدا و سرگشته اولموش و شیدالر کیمی یاشامیشدیر، بونا گورهده ائل ایچینده اونا «مجنون» و «مجنونشاه» دئمیشلر. نباتینین دوغوم و اؤلوم ایللری دقیق معینلشدیریلمیشدیر. تحقیقاتچیلار اونون ۱۹ اینجی عصرین ایلک ایللرینده دوغولدوغونو قئید ائدیرلر. معلوم حقیقت بودورکی، نباتی جنوبی آذربایجان و قاراداغین «اوشتیبین» کندینده آنادان اولموش، بیر مدت اهر شهرینده، سونرا موغاندا یاشامیش دیر، قوجا یاشلاریندا دوغما یوردو اوشتیبینه گاییتمیش و اورادا وفات ائتمیشدیر. اولدی کؤنلوم یئنه بیر زولف چلیپا دلیسی دوشدو زنجیره نه خوش یئرده بو سئودا دلیسی عور و عریان، باش آچیق، اوز چئویریب صحرایه قویدو مجنونو یاری یولدا بو صحرا دلیسی عاشیق سوخته دیر، بولبول شئیدا کی دگیل؛ کی اولوبدور دئیه سن بیر گول حمرا دلیسی! ربّ اَرنی دیلنین ذیکری، دؤنوب موسایا دشت ایمنده اولوب نور تجلی دلیسی چوخلارین مست قیلیب ساقی میخانه عشق گؤرمدی کیمسه منیم تک بئله رسوا دلیسی دئمه فرهادیله مجنون دلیدیر بیر بری باخ بیری شیرین دلیسیدر، بیری لیلی دلیسی کنج وحدتده تباه اولدی عزیز عؤمروم حئییف! اولمادی یار منه بیر بوت زیبا دلیسی خوشلاییبدیر گؤره سن هانسی مزارستانی دیون اول زاهیده ای بیر کؤکه حالوا دلیسی باشینی آز یئره دؤی، دنگ صیفت، ای حیوان! آلمادی جنّتی بیر آرپایا مولا دلیسی گول ایاغینده سحر واختی ییخیلمیشدیم مست بیری سسلندی کی ای بیر گول رعنا دلیسی بیر آییل گؤر کی نباتی نئجه اوراد ائیلر نه یاتیبسان بئله؟ ای بیر گؤزو شهلا دلیسی! سید ابوالقاسم نباتی اورمو گولی ایللر بویی آغلادی آغلاییب آخیر اوره گین داغلادی ایندیسه هیجرینده یانان دالغادی اورمو گولی گوز یاشیوا نه گلدی؟ بوجور یاشدا گور باشیوا نه گلدی ! اورمو گولی داده یئتن یوخدی یوخ غم سوزونه قولاخ وئره ن یوخدی یوخ آغلار گوزون یاشین سیله ن یوخدی یوخ چه ن چکیلیب گوز قاشیوا نه گلدی ! بوجور یاشدا گور باشیوا نه گلدی ! اورمو گولی چایلارینی دانلاماز سوز دمه یه خوروز کیمی بانلاماز ساکیت یاتیب دردین ئوزگه آنلاماز چای دا اولان سیر داشیوا نه گلدی؟ بوجور یاشدا گور باشیوا نه گلدی ! اورمو گولی سن دا کمک سسله مه اوزاخ، یوخون چایدان مدد ایسته مه سن اونلارین باتان یئرین ایزله مه آرخا دوران یولداشیوا نه گلدی؟ بوجور یاشدا گور باشیوا نه گلدی ! اورمو گولون دادینه یئت سن آراز اوزاخدی یول آمما کی گئت سن آراز گل بو گوله بیر یاردیم ائد سن آراز آراز چایی گور قارشیوا نه گلدی ! بوجور یاشدا گور باشیوا نه گلدی ! بیانیه ی جمعی از فعالین مستقل مناطق ده گانه تبریز در خصوص روز طبیعت استاد شهریاردان بیر ترجمه٬ فارسی یازیسینان اویان اویان آزربایجان كونلوم قوشو قاناد چالماز، سنسیز بیر آن آزربایجان ۲۱ فوریه (۲ اسفند)دونیا آنا دیلی گونو قوتلو السون آنا دیلیم سو دئییب دیر آنام اولده منه آب کی یوخ یوخو اؤیرتدی اوشاقلیقدا منه خواب کی یوخ ایلک دفعه کی چورک وئردی منه نان دئمه دی اوليندن منه دوزدانه نمکدان دئمه دی آنام اختر دئمه ییبدیر منه اولدوز دئیب او سو دوناندا دئمه ییب یخدی بالا بوز دئییب او قار دئیب برف دئمه ییب دست دئمه ییب ال دئیب او منه هئچ واخت بیا سؤیله مه ییب گل دئیب او یاخشی خاطیرلایرام یاز گونو آخشام چاغیلار گل دئیردی داراییم باشیوی ای نازلی بالام او دئمه زدی کی بیا شانه زنم گر نیایی بزنم شانه سر خواهر تو بلی ، داش یاغسادا گؤیدن سن اوسان منده بویام وار سنین باشقا آنان واردی منیم باشقا آنام اوزومه مخصوص اولان باشقا ائلیم واردی منیم ائلیمه مخصوص اولان باشقا دیلیم واردی منیم ایسته سن قارداش اولاق بیر یاشایاق بیر لیک ائده ک وئریبن قول قولا بوندان سورا بیر یولدا گئده ک اولا اؤزگه کولک لره گرک آخمایاسان ثانیا وار لیغیما خالقیما خور باخمایاسان یوخسا گر زور دئیه سن ملتیمی خوار ائده سن گون گلر صفحه دؤنر مجبور اولارسان ... گئده سن چوخ کچمیشم بو داغلاردان دورنا گوزلی بولاقلاردان ائشیتمیشم اوزاقلاردان ساکت آخان آرازلاری سینامیشام دوستی، یاری ... ائل بیلیرکی، سن منیمسن یوردوم، یووام، مسکنیمسن آنام، دوغما وطنیمسن! آیریلارمی کونول جاندان؟ آذربایجان، آذربایجان! من بیر اوشاق، سن بیر آنا، صبادان گول اوزونده سونبول زولفون اسَر تیترر منیم صبریم تئلین خط باشی تک، ظالم کسر تیترر گؤرنده پنجه مژگانیوی لرزان اولور کؤنلوم بئله کیم چنگل شهبازا بیر تیهو دوشر تیترر نئجه خنجر دمینده مرغ بسمل اضطراب ائیلر منیم کؤنلوم قوشی سندن اؤتور اوندان بتر تیترر نگارا محفل وصل ایچره تمکین ایستَسن مندن مگر سن بولمیسن معشوقونا عاشق یئتر تیترر؟ سنی گؤرجک نولور توپراغا دوشسم، بی قرار اولسام یئتنده شمع ایاغینا، سالار پروانه پر تیترر اوجالسا آه سردیم، سیندیرار لعل لبین پوسته اسنده رسمدور باد سحر گولبرگ تر تیترر تنیم اینجلدی مو تک بیر سر مویونده بند اولدو توکون ترپنسه ای جانا وجودیم سر به سر تیترر گرک من تیتره یم، صراف تک تبدار عشق اولدوم نئچون منبرده واعظ متصل سرسم دیر تیترر! صراف حسنون گؤزل آیت لری ای سئوگلی جانان اولموش بوتون عالمده سنین شانینه شایان گل ائیله عنایت منه وئر بوسه لبیندن چونکی گؤزلین بوسه سیدیر عاشیقه احسان سوردوم کی کؤنول هاردادی آلدیم بو جوابی هئچ سورما تاپیلماز اونو آختارسادا انسان رحم ائیله دئییب سیل کیمی گؤز یاشیمی تؤکدوم گل قانیمله اَل یوما ای آفت دوران انصافین اگر اولسا آچیق سؤیله «نظامی» سنله نئجه رفتار ائلسین ای مهی تابان گل سؤیله جوابین نه اولار سورغو زمانی احوالیمی سندن سوروشارسا قیزیل اسلان حکیم نظامی گنجوی آی اوزلو نگاریم کیمه مهمان اولاجاقسان بیر سویله کیمین شانینه شایان اولاجاقسان شاهلیق چتری وار باشین اوستونده بو آخشام عنبر چترینله کیمه سلطان اولاجاقسان شکر دئمیرم من سنه اوندان دا شیرین سن دلبر نئجه بیر بختوره جان اولاجاقسان ظلمت گئجه سن نورلی چیراغ، پیس گوزه گلمه ای آب حیات سن کیمه جانان اولاجاقسان گئتدین نئجه بس تاب ائله سین هجره نظامی او خسته ایکن، سن کیمه درمان اولاجاقسان حکیم نظامی گنجوی منیم ای نازلی دلداریم، منیم ای دردیمه درمان منیم ای دولتیم، واریم، باغیشلا، گئچ گناهیمدان سالاندا سن منی بنده، یاخینلیق اولماسا سنده اگر قانیمی توکسنده، یولومدان دونمرم بیر آن شیریندیر لبلرین دلبر، او گول رخسارینی گوستر یازیق کونلوم سنی ایستر، منی الدن سالیر هجران جمالین پرده یه سالما، بو عاشیقدن اوزاق قالم اگوزومدن انتقام آلما، منی قویما بئله حیران بدخشان لعلی سنسن یار، اوزون یاقوت کیمی پارلار سنون حسنونده دیر گلزار، جمالیندیر نگارستان منیم چین لیلی، عمر انسان، و یا بلقیس و صنعانسان یادا بیر ماه کنعانسان، سنه اولسون جانیم قوربان منی سن مجنون ائتمیش سن، حیاتدا محزون ائتمیش سن اوزونه مفتون ائتمیش سن، ائدیبسن قلبیمی بریان دئییردیم من سنین یارین؟ کی اولدوم ایندی بیمارین سنین نورانی رخسارین، منی یاندیردی، ای جانان نظامی اولدو بیچاره، ائدیب هجرانین آواره تاپیلمیر دردینه چاره، اولوب جاری گوزوندن قان نظامی گنجوی علی آقا واحد اذن وئر توی گئجه سی من ده سنه دایه گلیم ال قاتاندا سنه مشاطه تماشایه گلیم سن بو مهتاب گئجه سی سیره چیخان بیر سرو اول اذن وئر من ده دالونجا سورونوب سایه گلیم منه ده باخدین او شهلا گوزوله من قارا گون جراتیم اولمادی بیر کلمه تمنایه گلیم من جهنمده ده باش یاسدیقا قویسام سنیله هئچ آییلمام کی دوروب جنت ماوایه گلیم ننه قارنیندا دا سنله اکیز اولسایدیم اگر ایسته مزدیم دوغولوب بیر ده بو دونیایه گلیم سن یاتیب جنتی رویاده گورنده گئجه لر منده جنتده قوش اوللام کی او رویایه گلیم قیتلیغ ایللر یاغیشی تک قورویوب گوز یاشیمیز کوی عشقونده گرک بیرده مصلایه گلیم سنده صحرایه مارال لار کیمی بیر چیخ نولی کی- منده بیر صیده چیخانلار کیمی صحرایه گلیم آللاهوندان سن اگر قوخمیوب اولسان ترسا قورخورام منده دؤنوب دین مسیحایه گلیم شیخ صنعان کیمی دونقوز اوتاریب ایللرجه سنی بیر گورمک ایچون معبد ترسایه گلیم یوخ صنم! آنلامادیم، آنلامادیم حاشا من بوراخیم مسجدیمی سنله کلیسایه گلیم! گل چیخاق طور تجلایه سن اول جلوه طور منده موسی کیمی اول طوره تجلایه گلیم شیردیر((شهریار))ین شعری الینده شمشیر کیم دیئر من بئله بیر شیریله دعوایه گلیم!؟ آذر 1353 شهریار
چرشنبه دب لری
(سه شنبه) آرا گون-تک گونو ایلین سون چرشنبه آخشامی کهنه
ایل بایرامی ساییلیر.بو آخشام چوخ قوتسال ساییلیر اونا گؤره
ادامه مطلب
خوش گونلرین گئتمیر مودام خیالیمدان آزربایجان
سن دن اوزاق دوشسم ده من عشق اینله یاشاییرام
یارالانمیش قلبیم كیمی قلبی ویران آزربایجان
بوتون دونیا بیلیر قودرتینله دؤولتینله
آباد اولوب، آزاد اولوب، مولكو ایران، آزربایجان
بیسوتونی، اینقیلابدا شیرین وطن اوچون فرهاد
كولونگ وورموش اوز باشینا زامان – زامان آزربایجان
وطن عشقی مكتبینده جان وئرمه یی اؤیرنمیشیك
اوستادیمیز دئمیش هئچدیر وطنسیز جان آزربایجان
قورتارماق اوچون ظالیملرین الین دن ری شومشادینی
اؤز شومشادین باشدان – باشا اولوب آل قان آزربایجان
یا رب نه دیر بیر بو قدر اوركلری قان ائتمه یین
قولو باغلی قالاجاقدیر نه واختاجان آزربایجان
ایگیدلرین ایران اوچون شهید اولموش عوضینده
درد آلمیسان غم آلمیسان سن ایراندان آزربایجان
ائولادلارین نه واختاجان تّركی وطن اولاجاقدیر
ال – اله وئر عصیان ائله اویان اویان آزربایجان
یئتر فراق اودلاریندان اود الندی باشیمیزا
دور آیاغا یا آزاد اول یا تامام یان آزربایجان
شهرییارین اوره یی ده سنین كی تك یارالیبدیر
آزادلیقدیر سنه مرحم منه درمان آزربایجان!
باغچانین گون باتانینداکی ایلیق گون یاییلار
گلمه سن گر باجینین آستاجا زولفون دارارام
ادامه مطلب
بو قده ر ، جاذبه وار ، بوندا ، زلیخادور بو؟
جان وئریر نازیله . مین جان آلیر عاشق لردن
گونده مین ، معجزه وار بوندا ،مسیحادور بو؟
بیرجه مجنون ایدی لیلی نی ، سئویب عاشق اؤلان
بونا مین عاشق اؤلان وار .نئجه لیلا، دوربو؟
عشق دردین . چه کن عاشق مئی ناب ایچمه لیدور
پیر مئیخانه اؤزو ، وردیگی فتوا دور بو ؟
زولف سوداسی منی . گورنئجه باشدان چیخادیب
بیرجه من ، بیلمه دیم آخر کی ، نه سودادوربو؟
گؤزلیم علمه ، مینلرجه گؤزه للر گله جک
چوخدا اؤز ، حوسنونه فخر ائیله مه ، دونیا. دوربو؟
منه یوز دفعه ، وفاسیزلیق ئدن بیر گؤز ه لی
سئویرم من!! ، یئنه گؤر بیر ، نه معما ، دوربو؟
سن تماشا ائله واحد بو پری چهره لره
فرصتی فوت ائله مه ، یاخشی تماشا. دوربو؟
نئجه من سنی ایتیردیم!
دا سنین تایین تاپیلماز
سن أولن گون، عمه گلدی
منی گتدی آیری کنده
ادامه مطلب
هر گئجه یاری
اولدوز سایاراق گوزله میشم هر گئجه یاری
گج گلمه ده دیر یار یئنه اولموش گئجه یاری
گؤزلر آسیلی یوخ نه قارالتی نه ده بیر سس
باتمیش گولاغیم گؤرنه دؤشور مکده دی داری
بیر قوش آییغام! سویلیه رک گاهدان اییلده ر
گاهدان اونودا یئل دئیه لای-لای هوش آپاری
یاتمیش هامی بیر آللاه اویاقدیر داها بیر من
مندن آشاغی کیمسه یوخ اوندان دا یوخاری
قورخوم بودی یار گلمه یه بیردن یاریلا صبح
باغریم یاریلار صبحوم آچیلما سنی تاری!
دان اولدوزی ایسته ر چیخا گؤز یالواری چیخما
او چیخماسادا اولدوزومون یوخدی چیخاری
گلمز تانیرام بختیمی ایندی آغارار صبح
قاش بیله آغاردیقجا داها باش دا آغاری
عشقین کی قراریندا وفا اولمیاجاقمیش
بیلمم کی طبیعت نیه قویموش بو قراری؟
سانکی خوروزون سون بانی خنجردی سوخولدی
سینه مده أورک وارسا کسیب قیردی داماری
ریشخندله قیرجاندی سحر سویله دی: دورما
جان قورخوسی وار عشقین اوتوزدون بو قماری
اولدوم قره گون آیریلالی او ساری تئلدن
بونجا قره گونلردی ایدن رنگیمی ساری
گؤز یاشلاری هر یئردن آخارسا منی توشلار
دریایه باخار بللی دی چایلارین آخاری
از بس منی یاپراق کیمی هیجرانلا سارالدیب
باخسان اوزونه سانکی قیزیل گولدی قیزاری
محراب شفقده ئوزومی سجده ده گؤردوم
قان ایچره غمیم یوخ اوزوم اولسون سنه ساری
عشقی واریدی شهریارین گللی- چیچکلی
افسوس قارا یل اسدی خزان اولدی بهاری
اجازه نده ترس تو را فلج سازد. مارک فیشر
ادامه مطلب
توركون ديلي تك سوگلي،ايستكلي ديل اولماز